Markeringen Biljartballen
Bij carambolebiljarten zijn de kleuren en markeringen op de ballen niet zomaar decoratie: ze dienen om de speelballen van de twee spelers uit elkaar te houden. En er zijn inderdaad officiële regels voor.
De basis: drie ballen
Bij de klassieke carambolespelen gebruik je drie ballen:
🔴 1 rode bal — de objectbal die door beide spelers geraakt moet worden.
⚪ 1 witte bal — speelbal van de ene speler.
🟡 1 gele bal — speelbal van de andere speler.
Vroeger waren het vaak twee witte ballen, waarbij één van de witte ballen een merkteken had om hem te onderscheiden. De KNBB staat die uitvoering ook als variant beschreven.
Bij internationale wedstrijden wordt tegenwoordig de combinatie wit + geel + rood gebruikt. De officiële UMB-regels beschrijven bijvoorbeeld bij de beginstoot expliciet de gele bal aan de ene kant en de andere witte bal aan de andere kant.
Maar hoe zit het dan met stippen en sterren?
Dat is een interessant verschil. Je ziet bijvoorbeeld:
- een volledig gekleurde bal;
- een witte bal met één zwarte stip;
- ballen met meerdere rode/zwarte stippen;
- ballen met sterren of diamantachtige markeringen.
Die markeringen zijn meestal fabrikant-/balsetkenmerken en niet een aanduiding dat je er een ander spel mee moet spelen.
Bijvoorbeeld bij een traditionele set kunnen twee speelballen allebei wit zijn, waarbij één bal herkenbaar is aan een stip of ander merkteken. De officiële regels schrijven dus vooral voor welke bal welke functie heeft, niet dat iedere set er exact hetzelfde moet uitzien. De UMB-regels spreken bijvoorbeeld over de “spot or yellow ball” bij de beginstoot.
| Spelvorm | Ballen | Belangrijkste verschil |
| Libre | 🔴 ⚪ 🟡/⚪ | Je moet beide andere ballen raken |
| Bandstoten | 🔴 ⚪ 🟡/⚪ | Minimaal één band raken vóór bal 3 geraakt wordt |
| Driebanden | 🔴 ⚪ 🟡 | Minimaal drie banden raken vóór bal 3 geraakt wordt |
| Kader | 🔴 ⚪ 🟡/⚪ | Beperkingen door kadervakken |
| Ankerkade | 🔴 ⚪ 🟡/⚪ | Kaderspel met extra ankers |
De ballen zelf zijn dus in principe hetzelfde voor deze carambolevarianten. Het is vooral wat je met de speelbal moet doen dat het spel bepaalt. De KNBB noemt libre, bandstoten, driebanden, kader en ankerkader als de belangrijkste carambolevormen.
Bij libre moet je bijvoorbeeld met je speelbal de twee andere ballen raken. Bij bandstoten moet de speelbal vóór het raken van de derde bal eerst een band raken. Bij driebanden moeten dat minimaal drie banden zijn.
Zijn er officiële regels?
Ja, absoluut. In Nederland worden de officiële regels vastgesteld binnen de KNBB Vereniging Carambole. Voor het seizoen publiceert de KNBB de actuele reglementen, waaronder het Spel- & Arbitragereglement (SAR).
Internationaal is de Union Mondiale de Billard (UMB) de overkoepelende organisatie voor carambolebiljarten en publiceert zij de officiële internationale caramboleregels.
Een belangrijk detail: de kleur/markering van een bal zegt dus niet “dit is een driebandenbal” of “dit is een librebal”. Het zijn vooral identificatiemarkeringen. Dezelfde soort set kan voor verschillende carambolespelen worden gebruikt.